DANH MỤC SẢN PHẨMKhông ít cha mẹ từng gặp một tình huống khá khó hiểu: ở trường, cô giáo nhận xét trẻ ngoan, biết nghe lời và hòa đồng với các bạn; nhưng vừa về đến nhà, trẻ lại dễ cáu, đòi hỏi, khóc lóc hoặc ăn vạ vì những chuyện rất nhỏ. Có trẻ còn thay đổi thái độ rõ rệt khi nhìn thấy bố mẹ sau một ngày ở lớp.
Điều này đôi khi khiến cha mẹ nghĩ rằng trẻ “ở lớp thì ngoan, về nhà mới hư”. Tuy nhiên, sự khác biệt này không nhất thiết phản ánh trẻ có vấn đề về tính cách hay cố tình làm khó cha mẹ. Môi trường, mối quan hệ với người lớn và cách trẻ giải tỏa cảm xúc đều có thể góp phần tạo ra hành vi khác nhau ở nhà và ở trường.
Vì sao trẻ có thể cư xử khác nhau ở nhà và ở lớp?
Ở lớp trẻ phải tuân theo nhiều quy tắc
Môi trường mầm non thường có lịch sinh hoạt tương đối rõ ràng. Trẻ biết lúc nào ăn, lúc nào ngủ, lúc nào chơi, lúc nào xếp hàng hoặc chuyển sang hoạt động khác. Giáo viên cũng thường đưa ra những giới hạn chung cho cả lớp.
SẢN PHẨM NỔI BẬT
tại Đồ Chơi Vân Anh
Trong môi trường này, trẻ dần học cách chờ đợi, tuân thủ hướng dẫn và điều chỉnh hành vi theo tình huống. Không phải lúc nào trẻ cũng hoàn toàn thoải mái với các quy tắc, nhưng việc nhìn thấy các bạn cùng thực hiện khiến trẻ dễ thích nghi hơn.
Ngược lại, ở nhà, trẻ có thể có nhiều lựa chọn hơn. Trẻ được gần bố mẹ, được yêu cầu những điều mình muốn và đôi khi nhận được sự đáp ứng nhanh chóng. Vì vậy, hành vi ở nhà có thể trở nên mạnh mẽ hơn.
Trẻ có thể “xả” cảm xúc sau một ngày ở lớp
Một ngày ở trường cũng tiêu tốn khá nhiều năng lượng của trẻ. Trẻ phải giao tiếp, nghe hướng dẫn, chia sẻ đồ chơi, chờ đến lượt và thích nghi với nhiều hoạt động khác nhau.
Khi về nhà, nơi trẻ cảm thấy quen thuộc và an toàn, những cảm xúc đã được giữ lại trong ngày có thể bộc lộ rõ hơn. Vì thế, việc trẻ khóc, cáu hoặc đòi hỏi nhiều hơn ngay sau khi gặp bố mẹ không nhất thiết có nghĩa là trẻ “hư hơn khi ở nhà”.
Có thể hiểu đơn giản: trẻ không chỉ thay đổi hành vi mà còn thay đổi theo mức độ thoải mái của từng môi trường.
Gia đình có thể vô tình tạo điều kiện cho hành vi ăn vạ lặp lại
Trẻ học được rằng khóc có thể giúp mình đạt được điều muốn
Trẻ mầm non đang trong quá trình học cách giao tiếp và giải quyết vấn đề. Nếu mỗi lần trẻ khóc lớn, la hét hoặc nằm xuống sàn đều được đáp ứng yêu cầu, trẻ có thể dần hình thành mối liên hệ: “Ăn vạ sẽ giúp mình có được thứ mình muốn.”
Điều này không có nghĩa cha mẹ cố tình nuông chiều con. Nhiều khi, vì mệt hoặc không muốn con khóc lâu, người lớn nhanh chóng nhượng bộ. Một vài lần như vậy có thể không đáng kể, nhưng nếu thường xuyên lặp lại, trẻ sẽ khó hiểu vì sao cùng một cách phản ứng nhưng lúc được chấp nhận, lúc lại bị từ chối.
Cách người lớn phản ứng quan trọng hơn việc trẻ có ăn vạ hay không
Khi trẻ bắt đầu khóc hoặc la hét, phản ứng của cha mẹ có thể khiến tình huống dịu xuống hoặc kéo dài hơn.
| Phản ứng của người lớn | Khả năng xảy ra |
|---|---|
| Quát mắng, đe dọa | Trẻ có thể càng kích động |
| Nhượng bộ ngay | Trẻ có thể học rằng ăn vạ có hiệu quả |
| Tranh luận dài khi trẻ đang khóc | Trẻ khó tiếp nhận lời giải thích |
| Giữ bình tĩnh, đặt giới hạn rõ ràng | Trẻ có cơ hội học cách điều chỉnh cảm xúc |
| Chờ trẻ bình tĩnh rồi trao đổi | Dễ giúp trẻ hiểu vấn đề hơn |
Điều quan trọng là cha mẹ không cần phải thắng một cuộc tranh luận với trẻ. Mục tiêu là giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc của mình được công nhận nhưng không phải yêu cầu nào cũng được đáp ứng.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ ăn vạ ở nhà?
Tách cảm xúc khỏi yêu cầu
Khi trẻ khóc vì không được mua đồ chơi, không được xem thêm điện thoại hoặc phải dừng một trò chơi, cha mẹ có thể thừa nhận cảm xúc trước khi đưa ra giới hạn.
Ví dụ: “Mẹ biết con đang muốn chơi tiếp và con đang rất buồn vì phải dừng lại. Nhưng hôm nay mình đã hết thời gian xem rồi.”
Cách nói này khác với việc chỉ nói “Không được, nín ngay”. Trẻ vẫn nhận được giới hạn nhưng đồng thời hiểu rằng cảm xúc của mình không bị phủ nhận.
Cha mẹ nên tránh giải thích quá dài khi trẻ đang khóc lớn. Lúc đó khả năng tiếp nhận thông tin của trẻ thường không tốt. Một câu ngắn, rõ ràng và nhất quán thường hiệu quả hơn.
Không biến mọi cơn ăn vạ thành một cuộc thương lượng
Nếu trẻ đã quen với việc khóc để kéo dài thời gian chơi, cha mẹ cần thay đổi từng bước. Khi đã nói “đến giờ cất đồ chơi”, không nên sau vài phút khóc lại cho trẻ chơi thêm nhiều lần.
Có thể thực hiện theo trình tự:
- Báo trước cho trẻ khi sắp kết thúc hoạt động.
- Nhắc lại giới hạn bằng câu ngắn.
- Cho trẻ một lựa chọn nhỏ trong phạm vi cho phép.
- Giữ quyết định nhất quán.
- Khi trẻ bình tĩnh, hướng dẫn trẻ diễn đạt nhu cầu bằng lời.
Ví dụ, thay vì để trẻ khóc để đòi tiếp tục chơi, cha mẹ có thể cho trẻ chọn: “Con muốn tự cất ô tô hay mẹ cất cùng con?” Trẻ vẫn có quyền lựa chọn nhưng không quyết định việc có tiếp tục chơi hay không.
Làm sao để trẻ mang kỹ năng “ngoan ở lớp” về nhà?
Quan sát cách trẻ được hướng dẫn ở trường
Nếu giáo viên nhận xét trẻ khá hợp tác ở lớp, cha mẹ có thể hỏi cụ thể: cô thường nhắc trẻ như thế nào, lớp có quy tắc gì, trẻ được chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác ra sao?
Những cách làm phù hợp có thể được áp dụng tương tự ở nhà. Chẳng hạn, nếu ở lớp trẻ quen với việc được báo trước trước khi chuyển hoạt động, cha mẹ cũng có thể áp dụng cách này trước giờ ăn, giờ ngủ hoặc giờ tắt thiết bị điện tử.
Sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường giúp trẻ dễ hiểu giới hạn hơn.
Đừng chỉ gọi trẻ là “ngoan” hoặc “hư”
Một điểm cha mẹ nên thay đổi là cách mô tả hành vi của trẻ. Thay vì nói “Ở lớp con ngoan mà về nhà lại hư”, có thể nói cụ thể hơn: “Ở lớp con biết chờ đến lượt, ở nhà mình cũng đang tập chờ đến lượt.”
Cách nói này tập trung vào hành vi cần rèn thay vì gắn nhãn tính cách cho trẻ.
Cha mẹ có thể khuyến khích những hành vi tích cực bằng cách ghi nhận cụ thể:
- “Con đã dừng chơi khi mẹ nhắc, mẹ thấy con đang cố gắng.”
- “Con không thích nhưng con đã nói bằng lời thay vì khóc.”
- “Con đã chờ đến lượt để lấy đồ chơi.”
Những lời nhận xét cụ thể giúp trẻ biết chính xác hành vi nào nên tiếp tục.
Khi nào hành vi ăn vạ cần được quan tâm nhiều hơn?
Không phải mọi cơn ăn vạ đều đáng lo
Ăn vạ ở một mức độ nhất định có thể xuất hiện trong quá trình phát triển của trẻ mầm non. Trẻ vẫn đang học cách kiểm soát cảm xúc, diễn đạt nhu cầu và chấp nhận giới hạn.
Cha mẹ nên quan tâm nhiều hơn nếu hành vi xảy ra với tần suất rất cao, kéo dài trong thời gian dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc ăn uống, ngủ nghỉ, đi học và các mối quan hệ của trẻ.
Đặc biệt, nếu trẻ thường xuyên có hành vi tự làm đau mình hoặc làm người khác bị thương, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và chuyên gia phù hợp để tìm nguyên nhân và cách hỗ trợ.
Điều trẻ cần là giới hạn rõ ràng và cảm giác an toàn
Việc trẻ ngoan ở lớp nhưng ăn vạ ở nhà không nên được nhìn đơn giản là “trẻ biết chọn người để bắt nạt”. Trong nhiều trường hợp, đây là kết quả của sự khác biệt giữa môi trường, yêu cầu, thói quen và cách người lớn phản ứng.
Cha mẹ không cần cố biến ngôi nhà thành một lớp học. Điều cần thiết hơn là duy trì một số nguyên tắc rõ ràng: quy tắc nhất quán, giới hạn phù hợp, phản ứng bình tĩnh và khuyến khích trẻ nói ra nhu cầu bằng lời.
Khi trẻ hiểu rằng ở nhà mình vẫn được yêu thương nhưng không phải mọi yêu cầu đều được đáp ứng bằng cách khóc hoặc la hét, hành vi ăn vạ thường có cơ hội giảm dần. Quan trọng nhất là cha mẹ cần kiên trì với cách phản ứng mới thay vì thay đổi quy tắc theo từng cơn khóc của trẻ.
Bài viết liên quan
Trẻ Mầm Non Uống Bao Nhiêu Nước Là Đủ Trong Một Ngày?
Trẻ Ít Chơi Ngoài Trời Có Thể Bỏ Lỡ Những Gì Trong Quá Trình Phát Triển?
Độ Tuổi Nên Cho Trẻ Vào Trường Mầm Non? Phân Loại Các Lớp Học Cha Mẹ Cần Biết
Những Thói Quen Cha Mẹ Nên Tập Cho Trẻ Trước Khi Vào Năm Học Mới